Flamenco Tango Ρεμπέτικο

Το Ανδαλουσιανό flamenco, το Αργεντίνικο tango και το Ελληνικό ρεμπέτικο ειναι τρία εθνικά είδη μουσικής που γεννήθηκαν όχι μόνο για να προσδιορίσουν τη νοοτροπία και το συναίσθημα της εποχής τους αλλά και για να ταυτοποιήσουν μια συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα το καθένα.

Ξεκίνησαν απ'το 1850(flamenco),1895(tango) έως το 1920(ρεμπέτικο). Συμβολικά αυτή είναι η εποχή που οι παλιές,"βασιλικές" χώρες δίνουν τη θέση τους στις νέες αστικές, εργατικές και βιομηχανικές. Γίνονται και τα τρία αυτά ρεύματα μουσικής το σύμβολο της ταυτότητας της κατώτερης και της μεσαίας κοινωνικής τάξης σε μιά συνεχώς μεταβαλλόμενη κοινωνία.

Και τα τρια αποτελούν την έκφραση μιάς αστικής υποκουλτούρας των περιθωριακών ομάδων,τη χρήση αλκοολ και ναρκωτικών,πορνείας και εγκλήματος. Οι πολλές προσπάθειες καλλιτεχνών, ο τουρισμός και τα μοντέρνα μέσα ενημέρωσης κατάφεραν να εντάξουν πολύ αργότερα αυτά τα είδη μουσικής στην εθνική μουσική των χωρών τους.

Η πρώτη λοιπόν ομοιότητα που παρουσιάζουν,κυρίως στη γέννηση τους, είναι ότι και τα τρία προέρχονται απο περιθωριακές ομάδες μη-ενταγμένων ανθρώπων οι οποίοι αντιδρούν στο νέο καθεστώς της κοινωνικής και πολιτικής μπουρζουαζίας.Η μεγάλη αντίθεσή τους στις συνθήκες της μοντέρνας για τότε ζωής εξηγεί την ένταση και το πάθος της μουσικής έκφρασης και τους συχνά νοσταλγικούς στίχους προς το παρελθόν για αξίες μιας κοινωνίας που έφευγε ανεπιστρεπτί. Ετσι βρίσκουμε μπαλλάντες και ηρωϊκά ποιήματα για λαίκούς ήρωες των gaucho στη περίπτωση του tango, των gitano (γύφτοι) και των bandolero στη περιπτωση του flamenco και των κουτσαβάκηδων,βλάμηδων στα ρεμπέτικα.

Η δεύτερη ομοιότητα είναι οι χώροι όπου ακούγοταν οι μουσικές αυτές. Περιθωριακοί πάντα, εκτός αστικού περιβάλλοντος των μεγάλων πόλεων και με εθνικό τοπικό χρώμα όπως φυλακές,πορνεία ή ταβέρνες. Στα lupanares(πορνεία) του Buenos Aires, στα Ανδαλουσιανά corrales,ventas (υπόγεια ξενοδοχείων) και στους τεκέδες της Αθήνας.

Η τρίτη είναι η ομοιότητα στα θέματα των στίχων, στην έκφραση του χορού και στον τρόπο που τραγουδούσαν. Εξαιρετικό πάθος,εκφραστικότητα και υπέρμετρη ευαισθησία σχετικά με την αγάπη,λύπη,μοναξιά,πόνο,θάνατο όσο αφορά στους στίχους. Λαγνεία και ερωτισμός στη κίνηση του κορμιού και στη χροιά της φωνής. Παρατηρήστε την ομοιότητα και τον ερωτισμό που βγάζει μιά γυναίκα όταν χορεύει τσιφτετέλι, flamenco ή tango.
Oι αρχικές αναφορές ήταν πάντα για πόρνες ή γοητευτικές αλλά άπιστες γυναίκες.

Η τέταρτη ομοιότητα είναι ότι και τα τρία είδη χαρακτηρίζονται απο ανδρικό σωβινισμό που αντικατοπτρίζει βέβαια την γενική κουλτούρα της εποχής. Ο Αργεντίνος compadrito (φιλαράκι) reo/rea (αλήτης/σκύλα), ο Ανδαλουσιανός majo (γύφτος,φίλος) και ο Ελληνας μάγκας η ρεμπέτης.Ντύνονται επιδεικτικά, κουβαλούν μαχαίρια, μιλούν αργκό σαν αυτή των τραγουδιών τους.

Δεν έπαψε επίσης καμμια απο τις μουσικές αυτές να δηλώνει και αντιθέσεις κοινωνικές και εθνικές. Στο flamenco είναι οι payos και οι gitanos, στα ρεμπετικα οι Μικρασιατες και οι υπόλοιποι Ελληνες και στο tango οι αντιθέσεις των μεταναστών της κατώτερης τάξης των Ευρωπαίων στο τέλος του 19ου αιώνα που δημιούργησε κοινωνικές και πολιτιστικές αντιθέσεις.

Με το πέρασμα των χρόνων οι "εκτός" κοινωνίας εντάχθηκαν και οι μουσικές αυτές αποτελούν πια κομμάτι της μουσικής κουλτούρας όχι μόνο κάθε μιας απ'αυτές τις χώρες αλλά και κομμάτι της παγκόσμιας μουσικής. Εγιναν επαγγελματίες μουσικοί και ακούγονται και τραγουδούν σε νόμιμα πια μέρη.Σαν αποτέλεσμα της μαζικής εθνικοποίησης της κουλτούρας και τα τρία αυτά είδη έχασαν την αρχική τους πρωτοτυπία και λόγο ύπαρξης άρα και μέρος της γοητείας τους.

Δεν έπαψε βέβαια ποτέ να θεωρείται η μουσική των περιθωριακών ή των μποέμ.

Και δεν έπαψε ποτέ να είναι συνώνυμη της νοσταλγίας..







Βιβλιογραφία: Gerhard Steingress (University of Seville)
Vila "La nomadisation interieure.Le tango et la formation des identites ethnique en Argentine"